DOF (Depth of field – độ sâu trường ảnh) là một yếu tố rất quan trọng khi bắn phá. Có nhiều thắc mắc xung quanh DOF, chẳng hạn như “tại sao máy P&S lại rất khó tạo được DOF mỏng mặc dù khẩu độ (f-number) mở lớn?” Và người ta vẫn bảo nhau rằng chụp Portrait thì dùng FF vì nó xóa phông tốt hơn, vậy câu hỏi đặt ra là “máy FF có thật sự xóa phông tốt hơn (so với crop) không?” “Tiêu cự có ảnh hưởng đến DOF không?”, vân vân và vân vân…

Thực tế hơn nữa là, khi bạn cầm một cái ống 17-55f3.5-5.6 hay 70-200f4L hay 50f1.4,…thì bạn sẽ có khả năng thay đổi DOF thế nào, xóa phông ra sao.
Đầu tiên mời các bạn xmình qua các ảnh minh họa này:

7mmF2.8



7mmF2.8 với mặt phẳng lấy nét khác


7mmF8


Đây là 3 tấm ảnh mình ngồi chụp tại chỗ khi viết bài này, bằng máy P&S Canon G7. Mình có ghi thông số quan trọng kèm theo là tiêu cự và khẩu độ.
Cả 3 tấm mình đều không dịch chuyển máy, mà chỉ thay đổi thông số.
– Tấm đầu tiên chụp ở 7mmF2.8, ta thấy chai Vrohto đầu rõ, phía sau mờ, mặc dù 2 chai đặt gần nhau nhưng chai sau mờ cho thấy DOF khá mỏng (<10cm).
– Tấm tiếp theo vẫn 7mmF2.8, nhưng mình thay đổi điểm lấy nét (dùng chế độ Flexizone của G7, máy SRL có thể chọn điểm lấy nét). Và kết quả là chai Vrohto sau nét, còn chai trước bị mờ đi.
Như vậy sau 2 tấm ảnh trên ta có thể thấy DOF thay đổi theo Khoảng Cách Từ Máy Ảnh (Thấu Kính) Đến Mặt Phẳng Lấy Nét (nghĩa là chủ thể ta muốn nó nét nhất)
– Tấm cuối cùng mình chụp ở 7mmF8, ta có thể thấy cả 2 chai VRohto đều nét, chai trước nét hơn, vì mình lấy nét ở chai trước. Như vậy DOF trong tấm ảnh này đã sâu hơn so với 2 tấm ảnh trên.
Rồi, đó là đoạn ví dụ để các bạn hình dung ra được câu chuyện ở đây. Giờ mình xin đi vào “chuyên môn”

DOF PHỤ THUỘC VÀO CÁC YẾU TỐ NÀO?
Nói một cách tổng quát, có 3 yếu tố:

1. Aperture (khẩu độ) hay còn gọi là f/stop, f-number, là độ mở của ống kính. Yếu tố này đa phần các bạn đều biết. Khẩu càng lớn (f-number càng nhỏ, vd: f2.8>f4>f8>f22…) thì DOF càng mỏng, và ngược lại. Nghĩa là cùng các yếu tố khác, thì chụp ở F2.8 cho DOF mỏng hơn F8. Tấm ảnh 7mmF2.8 và 7mmF8 trên kia là ví dụ rõ ràng: F2.8 DOF mỏng hơn, F8 DOF sâu hơn.
Ứng dụng: muốn lấy nét mỏng hơn (xóa phông) ta mở khẩu rộng ra (F2, 2.8,4). Muốn gần như tất cả đều nét ta khép khẩu lại (F11,16)

2. Khoảng cách đến mặt phẳng lấy nét. Càng gần thì DOF càng mỏng.
Mình xin nói thêm 1 chút về cái mặt phẳng lấy nét này, nó dẫn ra khá nhiều khái niệm, nhưng cũng đơn giản thôi. Mặt phẳng lấy nét ký hiệu là POF (plain of focus), là mặt phẳng mà trên mặt phẳng đó ảnh là nét nhất. Đi xa dần về 2 phía (gần người chụp hơn và xa người chụp hơn) ảnh vẫn nét trong một tầm mà mắt ta “chấp nhận”, mờ dần đến khi ta thấy nó “hết nét gồi”. Gần nhất mà ta còn chấp nhận ký hiệu là Dn (near), xa nhất ký hiệu là Df (far), như vậy DOF = Df-Dn. Vậy cái từ “chấp nhận” đó nói lên điều gì? Còn tùy vào mắt người xmình, nghĩa là Df và Dn còn phụ thuộc vào đánh giá của người xmình ảnh, có người bảo thế là chấp nhận, có người bảo “thế mà mày kêu là nét”. Nhưng tất nhiên không vì thế mà không có “chuẩn”. Mình sẽ bàn thêm về vụ này sau, nó hơi rối tí, nói luôn 1 lần sợ các bạn “tẩu hỏa”.

Kết luận ta ứng dụng cho yếu tố chứ 2 này là: Muốn DOF mỏng hơn, mời tiến lại gần mặt phẳng lấy nét hơn (hoặc lấy nét ở mặt phẳng khác gần mình hơn nhé, không phải lúc nào cũng buộc phải là “zoom chân” đâu ạ, giống ở trên 2 tấm ảnh cùng 7mmF2.8 mình lấy nét ở 2 chai Vrohto khác nhau đó, mình có dịch máy ảnh đi đâu, vẫn thay đổi DOF), và tất nhiên, ngược lại.

Bây giờ mình nói đến cái yếu tố thứ 3, yếu tố gây nhiều tranh cãi cũng như “băn khoăn” nhất. Đó là:

3. Tiêu cự ống kính
Ống tiêu cự càng dài, cho DOF càng mỏng.
Nghĩa là với cùng các yếu tố khác, ống 80mm sẽ cho DOF mỏng hơn ống 50mm. Có người cho rằng tiêu cự không ảnh hưởng đến DOF , chỉ thay đổi góc nhìn, và cho rằng yếu tố thứ 3 là Format size, tức là kích thước phim/sensor: FF cho DOF mỏng hơn Crop 1.3, Four Third, v.v…

Nhưng thực ra, Format Size chỉ ảnh hưởng đến COC (hay COF: Circle of Confusion), mình tạm dịch là vòng tròn mất nét. Nói đến đây mình đề cập tiếp đến cái vụ Dn Df ở trên:
1 điểm ảnh trên POF (mặt phẳng lấy nét) sẽ tạo 1 điểm ảnh trên phim/sensor, đi xa dần mặt phẳng lấy nét thì ta trông vẫn nét nhưng thực ra lúc đó 1 điểm ảnh tại vùng đó không tạo 1 điểm trên film/sensor, mà tạo thành 1 vòng tròn, vòng tròn này đủ nhỏ để mắt ta không phân biệt rõ nét lắm, và vẫn thấy nét, cho đến khi đến chỗ “không chấp nhận” thì gọi là Dn, Df. Tại Dn, Df vòng tròn đó có đường kính bằng với vòng tròn mất nét (COC, COF), ra ngoài vùng Df-Dn thì thôi khỏi bàn, mất nét trầm trọng .

Vậy COC chấp nhận được có đường kính là bao nhiêu? Câu trả lời là nó thay đổi theo từng Format Size, in ảnh to bao nhiêu, đứng cách bao xa để ngắm tấm ảnh đó, “mắt ông tốt hông?”. Bây giờ mình chỉ xét đến Format size, với kích thước ảnh và điểm đặt mắt được lấy chuẩn là 8x10in, đặt mắt cách 25cm, mắt tốt (không bị tật nhé):

FF 35mm: COC = 0.03mm
Crop 1.6: COC = 0.019mm (các bạn chú ý 0.03/1.6=0.019)
G7 crop 4.8 (Four Third): COC = 0.006mm (tương tự: 0.03/4.8=0.006)
Tại sao COC của Format size lớn hơn lại lớn hơn? Nguyên nhân là khi xmình ảnh người ta phóng ảnh lên một mức độ nào đó vd như lấy chuẩn 8x10in như ở trên, thì cái vòng tròn mất nét trên sensor nó lớn lên theo, format size càng nhỏ càng phải phóng tỷ lệ lớn hơn, nhỏ hơn 1.6 lần thì phóng to lên 1.6 lần, nhỏ hơn 4.8 lần thì phóng to hơn 4.8 lần, cho nên mới có cái tỷ lệ COC như trên.

Nói đến đây các bạn sẽ thấy là trên FF COC=0.03, to hơn trên Crop, đồng nghĩa với Dn, Df lấy dài ra hơn, DOF theo đó mà cũng dày hơn. Vậy nếu mình gắn cái ống 50mm lên FF và lên Crop, các điều kiện khác như nhau, thì DOF của Crop sẽ mỏng hơn. Thể nào cũng có bạn bắn mình vì câu phát biểu này. Nhưng xin khoan cho mình nói nốt, cái ống 50mm trên FF nó là 50mm, còn trên Crop 1.6 nó tương đương 80mm. Thế nên không so kiểu đó được, mình phải lắp cái 80mm lên FF và 50mm lên Crop 1.6 và so, kết quả là thằng FF nó cho DOF mỏng hơn (hehe, nhưng mà nếu mình lắp cái 80mm đó qua cái Crop 1.6 thì mình lại xóa phông tốt hơn trên FF). Vậy điều gì khiến máy FF vẫn thích hợp hơn cho chụp Portrait? Mình nghĩ không phải do FF xóa phông tốt hơn, mình chỉ có ý kiến là với cái ống 80mm trên FF mình đứng cách 8m để lấy toàn thân chẳng hạn, thì lắp trên Crop 1.6 mình phải đứng cách 12.8m mình mới lấy được toàn thân, lúc đó mình hét toáng lên mẫu mới nghe, bất tiện phết. Còn lại mình xin để các pro portrait phán xét.

Trước khi tiếp tục ta kết luận cái ứng dụng ở yếu tố này cái đã: Bất luận là trên FF hay Crop hay Format Size nào đi nữa, tiêu cự thực tế (không phải tương đương) lớn hơn sẽ cho DOF mỏng hơn, và ngược lại. Còn tính bằng tiêu cự tương đương thì với cùng tiêu cự (tương đương), Format Size lớn hơn cho DOF mỏng hơn (80mm trên FF cho DOF mỏng hơn 50mm (~80mm) trên Crop 1.6).

Rồi, đến đây ta có thể giải thích được khá nhiều câu hỏi, chẳng hạn như:
Tại sao trên máy P&S rất khó xóa phông, mặc dù để khẩu lớn F2.8 chẳng hạn?”
– Đơn giản vì tiêu cự thực ống P&S thường rất ngắn (như cái G7 của mình là 7.4-44.4mm), tiêu cự ngắn tất cho ra DOF dày. Muốn xóa phông trên G7 mình phải kết hợp: để khẩu lớn nhất có thể, lấy nét gần (giảm khoảng cách từ ống kính đến mặt phẳng lấy nét bằng cách đưa máy đến gần điểm lấy nét hơn, hoặc chọn điểm lấy nét khác gần ống kính hơn), kéo tiêu cự ra càng xa càng tốt (tiếc là nó lại làm mình giảm từ F2.8 lên F5.6, huề tiền ^^). Thế cho nên thường cầm P&S chụp Macro thì xóa phông được, chứ chụp chân dung thì mission impossible ^^, chẳng lẽ mình lại dí sát cái máy vào mặt mẫu mà chụp…quái vật à

Vậy trong 3 yếu tố: khẩu độ, tiêu cự, khoảng cách đến mặt phẳng lấy nét, yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất?
Đây là một câu hỏi hay, vì nếu xét riêng, thì mọi chuyện thật rõ ràng, có điều trên thực tế các yếu tố lại liên quan đến nhau.

Trước hết ta xét riêng đã:

Mình đưa ra 1 ví dụ (trong ví dụ có tính toán con số cụ thể, tính thế nào tạm thời mình chưa đề cập đến):
– Nếu mình dùng ống 50mm, F2.8, trên máy crop 1.6, lấy nét ở chủ thể cách mình 5m, DOF trong trường hợp này khoảng 1.1m
– Giữ nguyên những cái khác, chỉ tăng F2.8 lên F2, DOF ~0.76m, giảm khoảng 34cm
– Giờ giữ nguyên những cái khác, tăng tiêu cự lên 70mm, DOF ~0.54m, giảm 56cm
– Lại giữ nguyên những cái khác, mà đến gần chủ thể hơn, còn4m, DOF ~0.68, giảm 42cm
Nhận xét: Tăng khẩu lên 1 stop các bạn giảm DOF không nhiều lắm, so với tăng tiêu cự hay giảm khoảng cách lấy nét.
Để nâng từ F2.8 lên F2 thông thường các bạn phải đầu tư khá nhiều “xiền”, giá lens khẩu lớn đắt hơn nhiều, khác biệt 1 stop có thể chênh nhau từ vài trăm đến vài…ngàn đô la ^^, khiếp!
Nâng tiêu cự rẻ hơn và giảm khoảng cách lấy nét là rẻ vô địch – free luôn ^^
Đó có vẻ là 1 tin vui cho ai ít “xiền”, nhưng rất tiếc cái gì cũng có cái giá của nó.

SAU ĐÂY LÀ PHẦN QUAN TRỌNG:

Các bạn để ý sẽ thấy trong 3 yếu tố trên, khẩu độ là độc lập, còn tiêu cự (zoom bằng tay) hay khoảng cách lấy nét (zoom bằng chân) có liên quan đến nhau, có thể gộp lại thành một yếu tố là “độ phóng đại” (zoom tay zoom chân gì cũng là zoom ^^).

Tăng tiêu cự là phóng to hơn, mà đến gần hơn cũng là phóng to hơn, nói túm lại cứ phóng to hơn thì DOF mỏng hơn.
Và đây là cái giá của nó: để đóng khung vật thể, đôi khi ta không thể đến gần hơn hoặc tăng tiêu cự (zoom vào gần hơn), ví như ta đang chụp một cô gái, ta muốn lấy toàn thân, thì để đóng khung như vậy ta buộc phải: đi xa hơn, hoặc: giảm tiêu cự xuống. Nếu ta tăng tiêu cự để giảm DOF thì lại phải đi xa hơn (kèm theo hậu quả tăng DOF) mới đóng khung được như ban đầu, và ngược lại,nếu ta đến gần hơn để giảm DOF thì lại phải giảm tiêu cự để đóng khung như ban đầu (kèm theo hậu quả tăng DOF), cuối cùng là “huề tiền”.
Chốt lại thì trong một số trường hợp, vì lý do đóng khung vật thể, 2 yếu tố “tiêu cự” và “khoảng cách lấy nét” sẽ “gần như” không giúp gì được cho các bạn trong việc “xóa phông” cả. Mình nói gần như vì nó có sự khác nhau của nó, đợi lát mình nói rõ hơn.

Giờ có lẽ các bạn hiểu hơn vì sao máy FF lại thường dùng để chụp “xóa phông” trong portrait, bởi cùng 1 khoảng cách hay tiêu cự thực, nó “đóng khung” được rộng hơn nhiều, khiến ta không phải đi xa hơn (làm tăng DOF) hoặc giảm tiêu cự (cũng làm tăng DOF).
Kết quả là dùng khẩu độ tuy “xa xỉ” và có vẻ không hiệu quả bằng 2 yếu tố kia, nhưng trong một số trường hợp, thì nó là cách duy nhất, no choice man^^. Vì lẽ đó mà khẩu độ thường được nói đến như là một yếu tố quan trọng nhất (thậm chí duy nhất) để điều khiển DOF.

Lại nói tiếp về “quan hệ tương đương” giữa tiêu cự và khoảng cách lấy nét, theo cách nói ở trên, ta dễ hiểu là “xóa phông” bằng cách đến gần hơn hay tăng tiêu cự thì kết quả như nhau. Nhưng thực tế lại nó vừa như nhau lại vừa không như nhau chút nào. Sau đây là nguyên nhân:
Nếu giữ nguyên tỷ lệ phóng đại, hay nói cách khác, kích thước chủ thể trên film/sensor không đổi, hay nói cách khác nữa, đóng khung chủ thể như nhau, thì DOF trong cả 2 trường hợp đến gần hay tăng tiêu cự đều như nhau. Nhưng tăng tiêu cự (zoom đến từ xa) lại cho kết quả “xóa phông” tốt hơn. Vì góc nhìn ở 2 trường hợp khác nhau, một trường hợp góc nhìn rộng, cho ta cảnh phía sau chủ thể rộng hơn, nhiều chi tiết hơn, trường hợp còn lại (tăng tiêu cự) cho ta góc nhìn hẹp, cảnh phía sau chủ thể bị thu hẹp, ít chi tiết. Kết quả là tuy phía sau chủ thể đều nằm ngoài DOF, mờ đi, nhưng trường hợp sau trông “có vẻ” mờ hơn, “nhạt nhòa” hơn nhiều ^^
Vậy về sau khi chụp mà các bạn có 2 lựa chọn: đến gần hơn hoặc zoom gần hơn để xóa phông, thì lựa chọn thứ 2 sẽ giúp xóa phông đẹp hơn, mặc dù DOF vẫn như nhau.

View more random threads same category: